1. SylabUZ
2. Wydział Humanistyczny
3. semestr zimowy 2023/2024
4. Filologia germańska - drugiego stopnia z tyt. magistra
5. Gramatyka funkcjonalna języka polskiego

Wygeneruj PDF dla tej strony

Gramatyka funkcjonalna języka polskiego - opis przedmiotu

Cel przedmiotu

Wiedza: przyswojenie i utrwalenie pogłębionej i uporządkowanej wiedzy z zakresu gramatyki funkcjonalnej języka polskiego

Umiejętności: referowanie, omawianie specyfiki podsystemów gramatycznych współczesnej polszczyzny. Student przedstawia specyfikę nauczania cudzoziemców gramatyki języka polskiego, porządkuje informacje o języku, selektywnie wykorzystuje gramatyki, słowniki i opracowania w celu optymalnego rozwiązywania problemów językowych, wprowadzania i utrwalania zagadnień gramatycznych służących kształceniu kompetencji gramatycznej.  Projektuje działania dydaktyczne służące nauczaniu poszczególnych zagadnień gramatycznych oraz sprawdza swoje koncepcje poprzez tworzenie ćwiczeń praktycznych.        

Kompetencje: dostrzeganie i docenianie miejsca i znaczenie gramatyki w procesie nauczania języka polskiego jako obcego.

Wymagania wstępne

Zapisz zmiany

Pogłębiona wiedza na temat współczesnego języka polskiego, a zwłaszcza jego gramatyki oraz umiejętność korzystania z dostępnych źródeł internetowych opisujących polski system leksykalno-gramatyczny. Osoby, które nie ukończyły filologii polskiej pierwszego stopnia, są zobligowane do wyboru przedmiotu wyrównującego wiedzę o współczesnej polszczyźnie w ramach przedmiotu do wyboru.

Zakres tematyczny

Wykład

1. Funkcjonalne nauczanie polskich dźwięków i polskiego alfabetu (wybrane zagadnienia współczesnej fonetyki i fonologii języka polskiego. Głoska a litera).
2. Funkcjonalne nauczanie deklinacji w oparciu o ich frekwencję - częstotliwość użycia (podział rzeczowników ze względu na rodzaj; funkcje przypadków; rzeczowniki o odmianie nieregularnej).
3. Funkcjonalne nauczanie odmiany nazw własnych (rodzimych i obcych), znaczenie nauczania wołacza.
4. Istota kolejności wprowadzania wiedzy o stopniowaniu przymiotnika i przysłówka. Fleksja i funkcje przymiotników.
5. Funkcjonalne nauczanie zaimków i form grzecznościowych (pan, pani, państwo).
6. Funkcjonalne wprowadzanie oznaczeń czasu, miar i wag (wybrane zagadnienia z fleksji i składni liczebników; rzeczowniki liczebnikowe).
7. Kolejność wprowadzania informacji o czasowniku w nauczaniu języka polskiego jako obcego (problemy podziału czasowników na koniugacje; znaczenie i moment wprowadzenia pojęcia aspektu czasownika, nauczanie czasowników ruchu; wprowadzanie czasów i trybów ze względu na ich przydatność i skomplikowanie; alternacje w odmianie czasowników: przewidywalność i niestandardowość).
8. Funkcjonalne nauczanie rekcji czasowników i przymiotników.  
9. Funkcje i rekcja przyimków.
10. Znaczenie nauczania identyfikowania i tworzenia zdrobnień, spieszczeń i zgrubień. Problem tworzenia nazw zawodów. Funkcjonalne nauczanie tworzenia przysłówka od przymiotnika i  rzeczownika odczasownikowego (wybrane zagadnienia z funkcjonalnego nauczania słowotwórstwa).
11. Wprowadzanie struktur składniowych w ujęciu funkcjonalnym (budowa zdania, struktury składniowe, kolejność wprowadzania spójników).
12. Funkcjonalne nauczanie gramatyki w powiązaniu z nauczaniem leksyki i kultury. 

Ćwiczenia

1. Typy ćwiczeń doskonalących wymowę, zasady ich przygotowywania i przeprowadzania.
2. Typy ćwiczeń wprowadzających i utrwalających zagadnienia gramatyczne; techniki sprawdzania stopnia opanowania kompetencji gramatycznej. 
3. Tworzenie ćwiczeń służących kształceniu kompetencji gramatycznej; projektowanie lekcji wprowadzającej zagadnienia gramatyczne.

Metody kształcenia

Opis wyjaśniający, prezentacja; dyskusja dydaktyczna, metoda analizy i twórczego wykorzystania wzorów, ćwiczenia praktyczne, praca w grupach.

Efekty uczenia się i metody weryfikacji osiągania efektów uczenia się

Opis efektu	Symbole efektów	Metody weryfikacji	Forma zajęć

Warunki zaliczenia

Wykład: obecność na zajęciach, zdanie egzaminu ustnego (wypowiedź oceniona pozytywnie na dwa zagadnienia związane z tematyką wykładów, losowo wybrane).

Ćwiczenia: aktywny udział w zajęciach, przygotowanie prezentacji (wystąpienie ustne), zaliczenie na ocenę pozytywną zadań praktycznych (w tym przygotowanie konspektu zajęć poświęconych wprowadzeniu określonego zagadnienia gramatycznego).  

Literatura podstawowa

Nagórko A., Zarys gramatyki polskiej, Warszawa 2007.

Krawczuk A., Rodzaj gramatyczny w nauczaniu polszczyzny Ukraińców: perspektywa z „wewnątrz” oraz z „zewnątrz” systemu języka polskiego, „Acta Universitatis Lodziensis: Kształcenie Polonistyczne Cudzoziemców” 27n(2020), s. 135-154 (https://www.ceeol.com/search/viewpdf?id=948258).

Madelska L., Starzy piloci na moście, czyli dyskretny urok alternacji,  „Acta Universitatis Lodziensis. Kształcenie Polonistyczne Cudzoziemców” 27 (2020), s. 155-176 (https://www.ceeol.com/search/viewpdf?id=948260)

Programy nauczania języka polskiego jako obcego. Poziomy A1-C2, Kraków 2016.

Tambor J., Kilka uwag o tendencjach leksykalnych w nauczaniu języka polskiego jako obcego, „Postscriptum Polonistyczne” 2021/2, s. 41-54 (https://www.ceeol.com/search/viewpdf?id=240912).

Terka B., Badania kontrastywne nad aspektem polskiego czasownika a glottodydaktyka polonistyczna, [w:] Kierunki badań w glottodydaktyce polonistycznej, red. I. Iwanowska, M. Biernacka, Kraków 2020, s. 173-188.

Z zagadnień dydaktyki języka polskiego jako obcego, red. A. Sekretny, E. Lipińska, Kraków 2006 (tu rozdział: D. Pukas-Palimąka, Planowanie zajęć z języka polskiego jako obcego - konspekt lekcji).

Literatura uzupełniająca

Bańko M., Wykłady z polskiej fleksji, Warszawa 2012.

Bartnicka B., Satkiewicz H., Gramatyka języka polskiego dla cudzoziemców, Warszawa 2007.

Garncarek P., Czas na czasownik. Ćwiczenia gramatyczne. Poziom średni ogólny B2, Kraków 2019.

Grzegorczykowa R., Wykłady z polskiej składni, Warszawa 2012.

Herrera-Nowak M., Gramopedia. Gramatyka na B1. Kurs przygotowujący do egzaminu certyfikatowego, Gdańsk 2021.

Kita M., Wybieram gramatykę! Gramatyka języka polskiego w praktyce (dla cudzoziemców zaawansowanych), t. 2, Katowice 1998.

Majewska-Tworek A., Szura, szumi i szeleści. Ćwiczenia fonetyczne nie tylko dla cudzoziemców, Wrocław 2010.

Mędak S., Liczebnik też się liczy, Kraków 2004.

Pyzik J., Przygoda z gramatyką. Fleksja i słowotwórstwo imion. Ćwiczenia funkcjonalno-gramatyczne dla cudzoziemców, Kraków 2000.  

Tambor J., Nauczanie wymowy polskiej. Trudności różnych grup cudzoziemców, [w:] Sztuka czy rzemiosło? Nauczyć Polski i polskiego, red. A. Achtelik, M. Kita, J. Tambor, Katowice 2010.

Uwagi

Jest to przedmiot obowiązkowy w ramach specjalności glottodydaktyka polonistyczna.

Zmodyfikowane przez dr hab. Iwona Pałucka-Czerniak, prof. UZ (ostatnia modyfikacja: 26-04-2023 11:50)